Friday, April 30, 2010

Fatu Sinai In Nuän

Fatu Sinai(n). Foto: http://www.lintasntt.com

Nâko: Yohanes Manhitu

Au ‘nen nuän i nâko au amnasi Simon Petrus Tunliu ma tuafin a-nbi Kuan Kiubukif, Pah Oekusi-Ambeno. Nuän Fatu Sinai(n) i nuän a-ntomneu fatu ‘naek mesê, onlê bnoko mesê lê munî i hit nabè' tapene es Tais-Bifé (Selat Ombai) nanan nâko bale mesê kanan Fautkenfuâ, npaumák Nitib(e), ai nabè' tapene nâko Baoknan(a), kota ‘naek Kecamatan Nitibe ini (oras Indonesia in plenat), nbi Pah Ambeno, Timór Neonsaet. Nuän i nnao nkon kuan-kuan a-nbi Pah Timor, nès-nès neu sekau es lê nahín laistakanab (etus a-ntomneu pah).

Nuän i nak on i: Afi un-unû, a-nmuî ‘nuüf nua naketin (nmapaumakan) a-nbi bale mesê npaumák nok ‘Nuüf Mutis. Tob a-nbi ‘nuüf nua’in nane ukin a-nfua nuüf nua aketsin nane ton-ton, a-nbi oras senat ma oras bian. Me muït lê malolô a-nbi fuat neu ‘nuüf nua'in nane ka namnés fa: neu lê ‘nuüf ese (kanne ka matekâ fa) tuafin a-nlolon fafi ma bijae(l), me neu ‘nuüf lê kanne Fatu Sinai(n) in ka napèn nit fa fafi.

Nbi neno mesê onnanet, Fatu Sinai(n) (aî ofmasit in tuan) ném neu lê ‘nuüf ese ma natonne nèk neksusal nak: «Ho muleok kum neu tobe nlol ko fafi ma bijael ton-ton. Au lo sin a-nloloha kau ‘bib-haemenû haef-haef. Ton i kalu sin a-nlolon ntèn kau ‘bib haemenû, au lof aen kuk eu tasi nanan.» “Nuüf lê ese ka nak fa sâ-sâ, me in nekne msâ namleû. Tone ntea ben onnanet, tob a-nbi pah nane, neman he nlolon ma nfuan onlê haef-haef. Onlê ton afintin, sin a-nlolon fafi ma bijael neu lê ‘nuüf ese, me nlolon ‘bib-haemenû neu Fatu Sinai(n). Es onnanet, Fatu Sinai(n) nak oras nane in musti naen neu tasi nanan, natuin in hanfekat.

Oras fai natnan onnane, tomas tuafin lê a-ntokon nbi kuan lê a-npaumák Fatu Sinai(n) ntupan nfininen, ‘nuüf nane natnô ma nnao baun-baun nâko in balan. Naskék onnanet, maunnaijes a-nkokleô on i: “Koklêleöoooo……………lem tasi…………..Koklêleöooooo…………lem tasi.” Mauntuafe nfen ma nakain manu nane nak: «Hus!…….Mëeee meokalâ!………Maun-alaut!» Npaumák he nmeu ben, manu nane nkokleô haefes a-ntèn onlê lelo: “Koklêleöoooo………lem tasi………….. Koklêleöoooo…………lem tasi…………………….”

Maun tuafe npoi he nakain a-ntèn manu akokleöt nane, me nbi oras nane in naskék nâtataï ma nkoâ, fun sin a-nbi tasi nanne ben. Atoni bian lê a-nfenan a-msâ namtaun ok-okê ma ntofnok fun sin ka nlae nan fa maunnai akokleöt nane. Kalobes onnanet, kuane nlem neu tasi. Alaha bifé mnasi mesê es a-nlaka nfin neu tasi biane nok in manu, lê nasaeb nèk in tuanne nmés kun.

Atoni nbi Pah Timor a-ntek Fatu Sinai(n) in lalan he neu tasi nak Noe Besi, fun noe nane nmoin ma nsai piuta. Noe(l) nane in ninen naheun nok aenöek. Ma munî i njail nakat neu Indonesia nok Timor-Leste (Timor Neonsaet). Oras au fê a-‘bi SDN 7 Kiubukif, hai mnao mpeknik aithe haef nua mbi noe nane in ninen.

Nuän i he 'tebes aî kahâ, alaha Uisneno Amoët ma Apakaet kun es nahín in maneon.

Yogyakarta, 9 Funnuâ, 2002

No comments:

Hanfuaf Nonô Fauk ntomneu Uab Metô

Natuin laistenab nak Uab Metô, lê a-nmuî kanaf humaf bian onlê METO, UAB ATONI PAH METO, UAB PAH METO, TIMOR, TIMORESE, TIMOL, TIMOREESCH, TIMOREEZEN, DAWAN, TIMOR DAWAN, RAWAN, ma humaf bian (sumber: taklik teu i), ka nnès fa nâko tuaf 0.75 juta (baca: nol koma juta bôhitumním) es naüabe (= namolke) (sumber: the Indonesian Heritage, Language and Literature, 1998) nbi kabupaten (distrik) teun nok dialek (logat) humâ-humâ, au utenab ak uab i musti napèn hormat ma mateab neu pah-pinan nfunamnatéf. Au 'bèt an kanaf UAB METO fun in es mapakê namfau nnèsi nbi Pah Metô. Kanaf teun lê, natuin au tenab, nebè' mapakê msâ eslê UAB ATONI PAH METO, UAB PAH METO, ma DAWAN.

Kanaf DAWAN nane kanaf “matâteme”, fun fêka tít fa tuaf es nahín (kalu au ka 'san) lekâ kanaf nane nemantea atoin-Metô sin luekkin ma in nâko mé. Tuaf aüab Labit (= Uab Indonesia) sin, natám nok atoin-Metô sin kuk, onlêhe npaek tekas BAHASA DAWAN he nlekan neu UAB METO. Au uäkâ ak atoin-Metô namfau ma atoni biakini msâ a-nkios nak kanaf DAWAN nfain-on tekas Labit neu kanaf UAB METO. Lê i nebè'i nfain alasan nansâ es tekas i mapakê a-nbi bale-bale. Lasi i nabè'i ntom nak oras tuafes a-ntek kanaf aî tekas i, tuafes aî tuafin lê namolok nokne lof nalulub neöp neu Uab Meto aî neu atoin-Metô. Natuin hanaf i, natuin au lomit, 'bèt an kanaf nua in lê i nfain on judul neu blog i, nok tuis DAWAN nbi 'takaf nabit.

Tabê ma pules nâko blog tuaf,

Yohanes Manhitu

ymanhitu@ymail.com

Yogyakarta, 14 Funboësamnuâ 2007