Sunday, July 1, 2012

Nekaf Akninô



Nâko: Yohanes Manhitu

Nakaf akninô, lo namás kun;
nekaf mamnamî ma malomî;
nekaf maüpâ onlê noni mnatû;
nekaf mansian mafnekan kninô.

Sekau es manék’akninô, lo namás;
sekau es manék’akninô, mamnamî;
sekau es manék’akninô, maüpâ kun;
sekau es manék’akninô, kninô kun.

Yogyakarta, Funboës 2003

Tmeup on Lulbás-tuis a-nbi Neno i



Nâko: Yohanes Manhitu

MUNÎ I nmuî mepu namfafau lê hit nabeï tpili he tanaob he tapein loit. Tuaf es-es nabeï npil kun mepu natuin in lomit ma sinmakat. Nane nak, ka nmuî fa laismâsekê neu tuafes he nanaob mepu humfes masi in ka nloim kun. Ma biasa tuafe npil ma nanaob mepu natuin in hine (ilmu), neis-neis lê in napeini nbi skól, onlê universitas.

Mepu humfes lê nabeî manaob eslê lulbás-tuis, nane nak tuaf lê nasoin aî natlakab tuis nâko uab es neu uab bian, neis-neis nâko uab matbute (uab nâko pah matâteme) neu in uabe kun, onlê nâko uab Inglés neu uab Indonesia. Henait tuafe nabeï njail lulbás-tuis, in musti nahín lekleok uab matbute (on uab sumber) ma in uabe kun (on uab tujuan). Me nane ka nak fa nak in ala nahín he namolok neik uab nua’in nane. In musti nahín he ntui neik sin, fun soinmolok humaf i lo meuptuis. Hine ntomneu gramatika (uabe in aturan ok-okê) nane conditio sine qua non—sâ lê musti nmuî henait mepu nane nabeî manaob. 

Nbi in monit neno-neno, lulbás-tuise nsiom mepu nâko atoitservis—tuaf lê a-nparlú lulbáse in tulun aî servis. Mepu masounû nâko bale bian natuin imel/sulat eletronik. In nabeï msâ masounû natuin pos a-nbi format buku aî dokumen cetak. Oras fêka nsounû mepu nane neu lulbás-tuis, aparluservis lof a-nfe hanaf natuin telpon aî imel nak in a-nmuî mepu lê a-nparlú he manaob. Ini msâ lof natón neu mepu nane nok hanfuaf faukan ma lekâ lulbás-tuis musti namót ma nsounû nafanî mepu nane neu in. In lof natoit neu mepu in baene fauk, lê nabeî masoïk natuin hanfuafe mfaun. Nane nak hanfuaf mesê in upne rupiah aî dolar fauk. Lekâ nahín nalail mepu in upan, atoitservis lof naneöp he nloim ka nloim fa. Me in nabeî nasanut upâ, kalu ntai nak upâ nâko lulbás-tuis nane mâfenleüf. Biasa lulbás-tuise nsiom baen natuin in rekening (loite masounû langsung neu bank). Me munî i nmuî cara bian onlê Paypal. He npaek cara i, lulbás-tuise musti nmuî akun aî rekening Paypal. In lof napein hantonas natuin in imel, nak in napein sounû loit nâko apaekservis nane. Ma nsiom nalail imel, in lof a-ntae imel nane ma nastél a-nbi in data rekening Paypal henait loit nane nnao-nfin neu in rekening. Nbi neno teun ka há, in lof nabeî nait in loite nâko bank. Lalan i lo praktis leüf ma ntulun lulbás-tuise nbi in mepu.

Feës-feës mepu neu lulbástuise ka nem fa langsung nâko aparluservis kun, me nem natuin agen. Nane nak aparluservis amaneote nsounû in mepu neu agen, ma oke-te agen natutan mepu neu lulbás-tuis. Es onnane, aparluservis nane lof a-nbaen neu agen, ma oke-te agen es anmalomî upâ nok lulbás-tuis on asiommepu. Lo ‘tebes, lof nalekoneis kalu lulbás-tuise nsiom mepu nane langsung nâko meuptuaf. Me fun biasa meuptuaf ma lulbás-tuise ka nmuïn fa kontak langsung, agen es lof a-nbi tnanâ he nmatefab sin, henait aparluservis “naëuk” aféservis. Munî i agen meupsoinmolok nmuî namfafau es pah-pah ma agen es-es a-nmuî daftar kanaf lê naheun nok lulbás-tuis nâko pah-pah sin kankin.

Henait in nmeup, lulbás-tuise nparlú alat sâ? Munî i, henait in nabeî nanaob mepu lekleok neik hasil alekot, lulbás-tuis es-es a-nparlú he nmuî komputer, imel, akses neu internet, ma—kalu nparlú ‘sekê—printer aî mesin cetak. In a-parlú he nmuî kantor onlê ameput bian abitin instansi anaäplenat ka? Kahâ, lulbás-tuise ka nparlú fa he nmuî kantor kalu in ka nmeup fa nbi instansi es. On ameput bebas, in nabeî nanaob kun mepu nbi in ume ma npil nan keän-es ma nmoë nfain-on in “kantor”. Lulbás-tuis es-es nabeî nasaitan in balan ma nanaob mepu nbi bale bian. Masi nâló nâko in “kantor”, in fê nabeï nmeup kalu in fê napein akses neu internet. Neu, in a-nbebas he npil kun in bale he nanaob mepu.

He usoup tuis i, au he ak, batan es-es nok kun in pilit ma mepu on lulbás-tuis i pilit humfes. Me nane ka nak fa nak i meup-feü fun tuafe nanaobe nâko tonnatun namfau ben a-nbi bale bian. Nbi batan i lo nmuî pilit namfau lê a-ntoit kit he tmoê hit pilit. Fun hit ka nabeî tpil tain sin ok-okê, nau mauthe tpil tan mesê aî nua ma tanaobe lekleok he tmoê monit i maüpâ. Fun tuafe nsû mepu es-es nâko in fuan, neu mauthe tanaobe lekleok.

Yogyakarta, 9 Funboës 2011

Hanfuaf Nonô Fauk ntomneu Uab Metô

Natuin laistenab nak Uab Metô, lê a-nmuî kanaf humaf bian onlê METO, UAB ATONI PAH METO, UAB PAH METO, TIMOR, TIMORESE, TIMOL, TIMOREESCH, TIMOREEZEN, DAWAN, TIMOR DAWAN, RAWAN, ma humaf bian (sumber: taklik teu i), ka nnès fa nâko tuaf 0.75 juta (baca: nol koma juta bôhitumním) es naüabe (= namolke) (sumber: the Indonesian Heritage, Language and Literature, 1998) nbi kabupaten (distrik) teun nok dialek (logat) humâ-humâ, au utenab ak uab i musti napèn hormat ma mateab neu pah-pinan nfunamnatéf. Au 'bèt an kanaf UAB METO fun in es mapakê namfau nnèsi nbi Pah Metô. Kanaf teun lê, natuin au tenab, nebè' mapakê msâ eslê UAB ATONI PAH METO, UAB PAH METO, ma DAWAN.

Kanaf DAWAN nane kanaf “matâteme”, fun fêka tít fa tuaf es nahín (kalu au ka 'san) lekâ kanaf nane nemantea atoin-Metô sin luekkin ma in nâko mé. Tuaf aüab Labit (= Uab Indonesia) sin, natám nok atoin-Metô sin kuk, onlêhe npaek tekas BAHASA DAWAN he nlekan neu UAB METO. Au uäkâ ak atoin-Metô namfau ma atoni biakini msâ a-nkios nak kanaf DAWAN nfain-on tekas Labit neu kanaf UAB METO. Lê i nebè'i nfain alasan nansâ es tekas i mapakê a-nbi bale-bale. Lasi i nabè'i ntom nak oras tuafes a-ntek kanaf aî tekas i, tuafes aî tuafin lê namolok nokne lof nalulub neöp neu Uab Meto aî neu atoin-Metô. Natuin hanaf i, natuin au lomit, 'bèt an kanaf nua in lê i nfain on judul neu blog i, nok tuis DAWAN nbi 'takaf nabit.

Tabê ma pules nâko blog tuaf,

Yohanes Manhitu

ymanhitu@ymail.com

Yogyakarta, 14 Funboësamnuâ 2007