Sâ-sâ lof a-Nsai natuin Puisi

Foto: http://www.publicdomainfiles.com

Nâko: Yohanes Manhitu

Nmuî oras, lekâ au he uteab au nekak nanan
me ka tít fa mansian he ntahâ luken neu kau
aî masi ala napén kau nèk kumanit kleö
nbi panin nae nèk nenat ala sab-sáb.

Nmuî oras, lekâ au he ‘bait au tenbin
me ka nmuî fa apaumaktes he natnín
aî a-nfin ma nhosén kau ‘bi au balak
ma nasaitan kau he umolok ‘més kuk.

Nmuî oras, lekâ au he usòin au neôpin
me ka u’èuk fa ok tuaf he ‘tukî neöp okan
aî utón sâ lê naheun au lolek amâlelat
masi pah-pinan naheun nok mansian.

Lekâ ka nmuî fa atninas apaumakat,
lekâ ka tít fa tuafes he nabia kau,
lekâ ka u’èuk fa ok atoni amonit,
sâ-sâ lof a-nsai kun natuin puisi.

Yogyakarta, Funnê 2008

===========

Segalanya ‘kan mengalir lewat sajak
 
Oleh: Yohanes Manhitu

Ada saat ketika kuingin sampaikan isi hatiku
namun tiada manusia yang sendengkan telinganya padaku
atau sekadar mamandangku sedikit tersenyum
dari seberang sana dengan pendengaran samar-samar.

Ada saat ketika kuingin membagikan buah-buah pikiranku
tetapi tiada orang di dekatku yang hendak menyimak
atau hanya melintas dan menyapaku di tempatku
lalu membiarkanku bercakap-cakap sendiri.

Ada saat ketika kuingin menuangkan angan-anganku
tetapi tak kujumpai siapa pun ‘tuk bertukar pikiran
atau menyampaikan apa yang mengisi benak sempitku
meskipun dunia penuh dengan manusia.

Ketika tiada pendengar di dekatku,
ketika tiada orang yang menemani,
ketika tak kujumpai orang yang hidup,
segalanya ‘kan mengalir sendiri lewat sajak.

Yogyakarta, Juni 2008

Mamat aî Lipstik es he Mapilî?

Foto: http://blog.baliwww.com

LAB-LÁB lê i, lo kanan upaf nsae ma nlok neno-tunan. Lekâ in nsae nalail, kaisâ tafnekan tak in he nsaun neu in balan unû. Hit ok-okê trasa susar amâfenat nane; ka ala fa tuaf mesê. To anâ, to asusar, nanoin me musti namin lalan piuta fun monit i he nnao nfin. Kalu hit tatám upaf ok-okê neu sulpisâ es, hit lof tapèn daftar upaf mnanû es, naheun nok kanan ‘balê humâ-humâ sin upkin. Tahún tâko minamnòtus (bensin, minaijan, mhb). Okê tém teu mnahat ma ‘baelpalút el’elan. Sâ-sâ in upan nlok neno ma nasuseb kit.

Ntomneu lasi i, au uskék umnau an apaeklipstik-sin. Ka tahín fa lipstik in upne nsae ka kahâ, fun au fêka tcek fa nbi toko hias. Tafnekan he in upne ka nsae fa. Me kalu ini msâ a-nsae, hit fetô ma ainâ-sin lê biasa npaken lipstik nalekonès namin lalan bian.

Natuin etus, liptik nane ‘baelkase kun. Afi neno unû ka tít fa bife Timor apaeklipstik. Me sin lulkin mtasâ okê ma nmoê sin namasan nfinin. Hit lofmasit tahín lasitlekâ onlê “kolkitâ lulu-mtasâ”, lê biasa mapakê he ttek bifé-sin kankin. Kolkitâ nane kolo amonit nâko batan ahunut kun ma njail bukti nak nâko neno unû bifé Timor sin lulkin lo namtasan. Nbi era moderen i, fêka ‘ló fa onnane, hit fetô ma ainâ-sin nsimakan he npaken lipstik he namtasab sin lulkin. Au ka ‘tui fa ak au ka ‘loim fa lipstik aî amtasabluluf humaf bian, fun nane moët alekot mesê ma es-es nmuî in hak he namasab in human. Au ala he umonib hit nekak ak kalu lipstik in upne nsae natuin minamnòtus in upan, au fetô ma ainâ manekat sin naleonès namin lalan alekot bian. Ka sâ-sâ fa mpaek lipstik piuta, me maim lipstik alekot lê upmânafâ. Me au ka uhín fa merek sâ naleok fa upmânafâ.

Ua’alekot neu hit ainâ abitin kuan lê lulu-mtasâ okê me ka nopoin fa loit he nsosan amtasabluluf nbi toko. Noknokâ nah nalalin, sin npoin neu nesu ma nfai kabî (okômamâ). Npius manus ma npep puah. Ntao nalail manus-puah neu fefan, nö’ ao ma ntao neu fefan. Ka ‘ló fa onnane, in lulun namtás neno mnanû mesê ma mepu ok-okê nmót natuin salit. Hit ainâ-sin onlê i ala namtaun kaiskaisâ manus ma puah sin upkin nsaen natuin minamnòtus ini. Me neu sin lê nsenan manus ma puah, sin lof lulu-mtasâ neno-neno.

Yogyakarta, 28 Funnimâ 2008

Kleö ntomneu Radio ma In Fungsi

Foto: https://www.alamy.com

Atuis: Yohanes Manhitu

SEKAU es fêka nahín fa radio? Masi ka tmuî fa radio, hit ok-okê lof tahínen nane sâ. Tèk hanfuaf tuktukâ-palpalâ, radio nane eslê alat aî bèshanaf he tateab hantonas (informasi) neu bale-bale natuin gelombang elektromagnetik (gelombang humfes es neno-tnanan lê nabè’ nafinib hanaf lê ném nâko radio). Nès nâko in fungsi on alat he tateab hantonas humâ-humâ, radio msâ nabè’ mapakê he tbait ma tfe hiburan (acara mlilê) ma hine humaf namfafau neu atoni bian nbi bale paumakâ aî ‘loö. Nmuî acara namfafau lê nabè’ mapoin ma mateab natuin bèshanaf kanan radio. Ka on fa tivi (televisi) lê nmuî hanan ma gambar natuin in layar, radio nmuî alaha in hanan. Es onnane, ka nmuî fa hanfuaf “akiosradio”, me nmuî hanfuaf “anénradio” aî “atnínradio” ma “asinmákradio”.

Nâko un-unû (oras radio mapakaë malalî) nmuî anénradio namfafau nbi pah-pinan i, esan bale-bale, nâko pah moderen talantea pah hufui. Nbi neno unû fêka nmuî fa radio an’anâ (lê nmânáf ma nabè’ mafitî aî mahukû, matekâ nak “radio transistor”), es onnane radio-sin mabelak a-nbi ume, nbi kele/peti ‘naek es. Me namuin onnane, ahli-sin a-nmoê nan radio an-anâ namfau ma ntulun anaolalan-sin lê nsimakan he nnen radio. Nbi mé-mé, sin natninan radio ma napènin informasi humâ-humâ, masi sin nbi nasi nanan aî ‘nuüf tunan. Radio lo nmoê tuaf namfafau onlê ka nasaitan fa kota masi sin esan kuan aî tasi-ninen, nbi bnao-tasi tunan nbi tasi tnanan aî nbi naijametô fafon.

Biasa hantonas lê mateab natuin radio nèk uabe humâ-humâ. Radio anaäplenat biasa npaek uab nasional he nateab hantonas neu negara nobâtemen, neu to(b) ok-okê. Me naik nâko nane, ini msâ npaek uab pah-bute (baelmatâteme) he nfe siaran neu negara bian ntomneu negara nane (natuin siaran internasional). On tlekâ RRI (Radio Republik Indonesia), masi in biasa nfe siaran nèk uab Indonesia, ini msâ nmuî seksi siaran uab bian, onlê uab Ingris, Spanyol, Prancis, ma uab bian. Natuin siaran humaf i, pah Indonesia in lisan alekot (lê mapanat lekleok piuta) mateab neu pah bian henait sin nahín atoin-Indonesia sin monit.

Naik nâko radio anaäplenat, nmuî radio lokal onlê RPD (Radio Pemerintah Daerah; Anaäplenat Daera/Kabupaten In Radio) ma radio soasta bian. Fun sin soasta, sin nfe siaran namfau nèk uab lokal – uab lê mapakê nbi daera. Nbi bale lê atoin’amfaut namolok uab mesê, onlê uab Jawa (Jabas), Sunda(s), aî Bali, siaran namfau mateab nèk uab nane heniat to-amfaut nahín arti nâko sâ lê mateab neu sin. Me nbi bale bian lê nok uab lokal namfau leüf, onlê Kota Kupang, alaha uab Indonesia nmés es biasa mapakê.

Tala neno i au fâka uhín neu program radio nèk uab Metô nmuî en aî fêka (es Kupang, TTS, TTU, ma Oekusi-Ambenû). Nbi kabupaten-sin lê npaek uab Metô, au utenab ak musti nmuî program kusus nèk uab i. I ka nak fa henait atoin’amfaute nahín maneö sâ lê mateab natuin bèshanaf nane, me msâ henait uab i nabè’i nmuî in wibawa nbi tob in matan oke-msâ henait in mapanat piuta on ‘maus budaya mesê.

Masit hit tahínen tak munî i, nbi era internet, program radio namfau es mateab natuin situs-web humâ-humâ. Biasa in hanan nmeu nèsin radio biasa ini. Me he tapèn siaran nane, hit musti tasoin nâko situs-web radio-es ini. Masi onnane, fêka nmuî fa radio namfau es npaek program internet i. Saäntèn neu siaran radio nèk uab Metô lê nabè’ tapèni nbi internet, hit musti tpao ma tpao ttèn tala nokâ-sinê nmuî salit ma nekaf alekot neu mepu humaf i.

Yogyakarta, 28 Funnimâ 2008

Feuk-anâ (Little Flute ), Nâko/By: Rabindranath Tagore

.

Ho mmoê kau abalbalat, ho mlilê onnane. Kusi mnâ i
ho mulumab haef-haef, ma muhenu piuta meik monit feü.
.

Feku pnion an’anâ i ho meiki natuina bnoko ma mnesat,
ma ho mfube meik lumat-ma-kolit feü nabalbal.

Ho ‘nimam in leöt abalbalat nmoê au nekak âbaut a-nlem
neu mlilê ma napoin tekas lê hanfuaf-sin ka nabeî fa nakanab.

Ho fét amfaûsekê neu kau ném ma nheu ba au ‘nimak an’anâ nua’in i.
Ton namfafau nfinen, ma ho fê musoin, ma bale fê esan he muhenu.

Sonit neu Uab Metô nâko Yohanes Manhitu

=========================================

Little Flute

By: Rabindranath Tagore

Thou hast made me endless, such is thy pleasure. This frail
vessel thou emptiest again and again, and fillest it ever with fresh life.

This little flute of a reed thou hast carried over hills and dales,
and hast breathed through it melodies eternally new.

At the immortal touch of thy hands my little heart loses its limits in
joy and gives birth to utterance ineffable.

Thy infinite gifts come to me only on these very small hands of mine. Ages pass, and still thou pourest, and still there is room to fill.

Lolef Ka Nok Fa Mtaus (Mind Without Fear ), Nâko/By: Rabindranath Tagore

Foto: http://beherzt.bravehost.com

Nbi mé lolef ka nok fa mtaus ma ‘nakaf namteut;
Nbi mé hine ka mapaän fa;
Nbi mé pah-pinan fêka mabatî-masanâ fa
neu naijapisâ neik ume ‘nikfatu amâlelat;
Nbi mé hanfuaf a-npoi ném nâko laismaneot in koupun;
Nbi mé mepu kaäsnasat ini ‘niman napein henun;
Nbi mé tenab-ameut in sain akninô
fêka nlem neu lisan amleüt in naijasnaen ametak;
Nbi mé ho mhel lolef neu neöp ma moët amanuat piuta ---
Neu laisfeitin in firdaus nae, ó Amâ, mauthe au pahe nfen.

Sonit neu Uab Metô nâko Yohanes Manhitu

================================

Mind Without Fear

By: Rabindranath Tagore

Where the mind is without fear and the head is held high;
Where knowledge is free;
Where the world has not been broken up
into fragments by narrow domestic walls;
Where words come out from the depth of truth;
Where tireless striving stretches its arms towards perfection;
Where the clear stream of reason
has not lost its way into the dreary desert sand of dead habit;
Where the mind is led forward by thee into ever-widening thought and action ---Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake.

Mataf Asinmakat

Nâko: Yohanes Manhitu

Haef namfau au lo ka nmuî fa kuasa
he ukain mataf asinmakat pasan mesê
lê nít pah-pinan in mutin ma in metan.
Sin nuasin paku atanâ neu nekaf i

Nbi mé au lof upein kuasa ‘naek
he uneo matak ala neu etas alekot
ma usaitan kisot ameisökab nakaf
kalu mataf asinmakat a-ntaul piuta?

Yogyakarta, Funnimâ 2007

===========

Mata yang Tertarik

Berulang kali aku memang tak punya kuasa
‘tuk melarang sepasang mata yang tertarik ini,
yang melihat putih dan hitamnya dunia.
Mereka pelita penerang bagi hati ini

Di mana ‘kan kutemukan kuasa yang besar
‘tuk arahkan mata ini hanya pada pandangan yang apik
dan tinggalkan tatapan yang menyuramkan hati
jika mata yang tertarik terus menggiring?

Yogyakarta, Mei 2007

Mpanat Paku he Nmoin Nabala

Nâko: Yohanes Manhitu

Anin pah-pinan i lof ka nabeî fa makain
Ma nautus naskék nabeî natból ném.
Es onnane, mpanat paku he nmoin
He ntanâ lalan neu bale mafnekan

Haef-haef ho paku onlê he nmaet
Fun minâ he okê aî anin namép.
Me lab-laba he muheun mufanî
Ma mukín mane nâko anin in fun

Lalan fê namnaun ma anin nabala
Ma in naim piuta he nâmaet paku
Lê nasoin ko nâko meisökan ‘naek
Nbi lalan neu ho bale mafnekan

Mpanat ho paku he nmoin nabala
Masi anin humâ-humâ he nâmate
Neik fut amepat ma slutuf manenû,
Fun ala ho es apanat paku alekot

Yogyakarta, 12 Funhâ 2008

===========

Jagalah Pelita agar Tetap Menyala

Angin dunia ini tak ‘kan bisa dihentikan
Dan puting beliung bisa muncul tiba-tiba.
Karena itu, jagalah pelitamu agar bernyala
Untuk menerangi jalan ke tempat terjanji

Berkali-kali pelitamu nyaris padam
Karena minyak ‘kan habis atau angin kencang.
Tapi segeralah mengisinya kembali
Dan lindungi pelitamu dari terpaan angin

Jalan masih panjang dan angin terus meniup
Dan ia tetap berusaha memadamkan pelita
Yang menyelamatkanmu dari gulita besar
Di jalan ke tempatmu yang terjanji

Jagalah pelitamu agar tetap menyala
Biarpun bermacam angin ingin memadamkannya
Dengan tiupan keras dan keributan yang hebat
Karena kau sajalah penjaga yang baik bagi pelitamu

Yogyakarta, 12 April 2008

Susar ma Mlilê Nmatuinan

Nâko: Yohanes Manhitu

Kalu ho mufnekan mlilê, kaisâ mutoän susar.
Noah alekot ka natkua kun fa nâko in kín,
Oinhau ka natöp kun fa nâko hauslekin.
Masi nok kabiti, noahe lof he maseü.
Masi hau namnaun, oni he mahelî.
Ka tít fa mnahat es namtás kun.

Susar ma mlilê, sin nmatuinan,
Susar nahún, te mlilê natuin
He oras mumteut ho muhín
Mak ho mepu lo manesâ
Ma mlilê musti mabaen.


Yogyakarta, 12 Funhâ 2008

===========

Susah dan Senang Itu Berjalan Berurutan

Bila kauharapkan senang, jangan kaumarahi susah.
Kelapa yang baik tak jatuh sendiri dari tangkainya,
Madu tak tercurah sendiri dari carang pohon,
Walau dihuni kalajengking, kelapa musti dipetik,
Meski pohon menjulang, sarang lebah ‘kan diambil.
Tiada makanan yang jadi matang sendiri.

Susah dan senang itu berjalan berurutan,
Susah mendahului, senang menyusul
Agar ketika di puncak kaumengerti
Bahwa karyamu memang bernas
Dan senang itu harus dibayar.

Yogyakarta, 12 April 2008

Kaisâ Mumtau

Nâko: Yohanes Manhitu

Sekau es nak monit i nmânáf?
Sekau es natón nak i ‘baë?
Kalu ho msobal he msutai,
Kalu ho mtamis in minan,
Ho lof muhín in menun.

Me sekau es he naen kun,
He nasaitan senat amonit
lê in tunan fêka nasúf?
Kaisâ mumtau! Mumép!
Ho lof mtamis minonî.


Yogyakarta, 12 Funhâ 2008

===========

Jangan takut

Siapa yang bilang, hidup ini ringan?
Siapa yang katakan, ini permainan?
Bila kaucoba menanggungnya,
Bila kaumencicipi rasanya,
Kau ‘kan kenal pahitnya.

Namun siapa yang akan berlari,
Meninggalkan tanaman yang tumbuh,
Yang pucuknya belum berbunga?
Jangan takut! Kuatkan dirimu!
Kau ‘kan mencicipi rasa manis.

Yogyakarta, 12 April 2008