Friday, March 3, 2023

Uab Resmi Mesê neu Pah’úf Afrika Nobamesen

Foto: https://www.un.org

Atuis: Yohanes Manhitu

AFRIKA nane pah’úf-es nâko pah’úf (Labit: benua) ním a-nbi pah-pinan i. In biasa matekâ nâk “pah’úf metan” (Labit: benua hitam). Nbi pah’úf i, uab kaesmutî-sin fê mapakê talantea neno i on uab resmi (Swahili: lugha rasmi). Uabin nane eslê uab Ingris, Prancis, Spanyol, Portugis, Jerman, Italias, ma Afrikáns[1]. Masi onnane, nmuî uab kuatuafes nâko Afrika lê munî i mapakê es negara Afrika fauken on uab resmi. In kanne uab Swahili. Salit nâko tuis i eslê taim he tahín uab Swahili nane sâ ma in posisi on uab alutas a-nbi Afrika nobamesen.

Uab Swahili Nane Uab Sâ
Uab Swahili (kanaf nèk uab Swahili: Kiswahili) nane atoni Swahili sin uab. Sin a-nmonin es negara teun: Tanzania, Kenya, ma Mozambik. Uab nane ntam uab-pukan (Sprachgruppe) Bantu[2]. Nbi oras nane, âsosâ ‘balê/akontratu namfau néman nâko Pah Arab ma nanaoban dagang nok kuatuafin a-nbi Pah Afrika in taisninef neonsaet. Ma uab Swahili njail lingua franca (uab alutas) neu anaomnemat ma kuatuaf ok-okê a-nbi pah nane. Natuin uab Swahili in posisi on uab internasional lê namép piuta nbi munî i, nbi ton 2022, Bangsa Mapukan (Perserikatan Bangsa-Bangsa) nafék nak tanggal 7 Funhitû a-njail Neno Uab Swahili. Nane he njali mnaut mesê fun unû a-nbi tanggal nane, Julius Nyerere (1922–1999), ‘nakaf historis nâko Pah Tanzania, nait uab Swahili on uab afutus neu mnaimlalan he Afrika nmerdeka.

Negara lê n-Npaek Uab Swahili
Uab i mapakê es negara Afrika fauk’in i: Burundi, Republik Demokratik Kongo, Kenya (on uab resmi), Rwanda (on uab resmi), Sudan Selatan, Tanzania (on uab resmi), ma Uganda (on uab resmi). Negara lê matek’in i anggota East African Community (EAC)[3], nane nak Komunitas Afrika Neonsaet. Organisasi meupbuat (neu ekonomi, budaya, mhb) anaäplenat Pah Afrika i mahakeb nok ton 1967, nauf a-nbi ton 1977, ma mahakeb mafanî nok ton 2000. Nbi in tuis lê majudul “Swahili gaining popularity globally”[4], Vivian Lisanza (2021) natón nak apaek’uab Swahili-sin nasan’ok esan negara 14 ma nnès, nane eslê Tanzania, Kenya, Uganda, Rwanda, Burundi, Republik Demokratik Kongo, Sudan Selatan, Somalia, Mozambik, Malawi, Zambia, Komoro, ma talantea Oman ma Yaman. Negara Afrika Selatan ma Botswana msâ oras i natám uab Swahili neu ‘noinâ skól. Namibia ma negara biakin a-msâ he nmoën onlê nane. Ma, natuin takserat[5], oras i, nbi pah-pinan i, nmuî tuafe juta 80 (bôfaun) lê namolok uab Swahili.

Dialek (Logat)
Natuin Wikipedia, uab Swahili nmuî dialek 17. Ma natuin H.E. Lambert, uab Swahili standar moderen a-npaek dialek Kiunguja (nane mapakê es Kota Zanzibar, Tanzania) on in dasar. Natuin sumber i, nmuî dialek fauk lê sin amolkin ka nahinan fa dialek bian nobamesen.

Ejaän (Ortografi)
Uab Swahili npaek huruf Latin, onlê uab Labit (Indonesia), Metô, Ingris ma bian-bian. Me, in a-npakeha huruf 24 näko alfabet Latin (ok-okê huruf 26), fun in ka npaek fa huruf q nok x.[6]

Sumber neu Hanfuaf
Natuin sumber internet, uab Swahili in hanfuaf asli-sin néman nâko uab Bantu-sin (sin ok-okê kira-kira uab 440–680[7]). Oke-te, in natám hanfuafe namfau nâko uab Arab, Persia, Portugis, Ingris, Jerman, dan Malayu.[8] Kanaf “Swahili” nane ném nâko uab Arab, nâko hanfuaf sawāḥilī (bentuk plural adjektif lê in otne nak “nâko taisninef”; bentuk dasar: sāħil).

Lembaga Apanat ma Aürus Uab
Nmuî lembaga aî organisasi resmi (Swahili: shirika rasmi) teun lê mahakeb he npanat ma nürus uab Swahili. Sin esan negara nua: Tanzania ma Kenya. Lembaga teun’in nane eslê
  1. Baraza la Kiswahili la Taifa[9] (Dewan Nasional Swahili, in kanpalâ eslê BAKITA): Lembaga i mahakeb a-nbi Tanzania nok ton 1967 he nanón ma npromosi uab Swahili.[10]
  2. Chama cha Kiswahili cha Taifa (Asosiasi Nasional Swahili, in kanpalâ eslê CHAKITA): Lembaga i mahakeb a-nbi Kenya nok ton 1998 he nanaob promosi neu uab Swahili.[11]
  3. East African Kiswahili Commission (Komisi Uab Swahili, in kanpalâ eslê EAKC): Lembaga i in kantor pusat es Zanzibar, Tanzania, ma nanaob mepu nâko Funnimâ ton 2015. EAKC i lembaga-es nâko Komunitas Afrika Neonsaet (EAC). In napèn mandat he nanaob koördinasi ma promosi neu uab Swahili henait mapakê neu fenâ pah.[12]
Uab Swahili nbi Pah-pinan in Matan
Uab Afrika i mânoinâ ka ala fa nbi Afrika nmés, me nbi pah bian a-msâ. Nbi filem Disney, "The Lion King", hanfuafin (onlê Hakuna matata nak Ka nmuî fa masala) nâko uab Swahili msâ mapakê. Radio internasional namfau ben a-nmoën siaran nèk uab Swahili. Hassan O. Ali[13] ntèk radio-sin kankin, nane eslê BBC (Radio Ingris), Radio Cairo (Radio Mesir), Voice of America (Radio Amerika), Radio Deutsche Welle (Radio Jerman), Radio Moscow International (Radio Rusia), Radio Japan International (Radio Jepang), Radio China International (Radio Sinas), Radio Sudan, ma Radio South Africa (Radio Afrika Selatan). Oke-ntèn, uab Swahili nane uab resmi nbi organisasi ‘naek teun lê in anggota-sin nane negara Afrika-sin. Organisasi teun’in nane eslê (1) African Union (AU; Uni Afrika, mahakeb nok ton 2002, in anggota-sin negara 55), (2) East African Community (EAC; Komunitas Afrika Neonsaet, mahakeb nok ton 1967, in anggota-sin negara 7), ma (3) Southern African Development Community (SADC; Komunitas Fenâ Afrika Selatan, mahakeb nok ton 1992, in anggota-sin negara 16).

Hantobes a-ntomneu Tuis i
Uab Swahili nfain-on bukti alekot mesê neuk kit nak uab kuatuafes a-msâ nabè’ mapilî ma mapakê on uab nasional ma uab internasional. In ka neu ba fa negara mesê, me neu negara namfau nbi Pah’úf Afrika msâ. Kalu in posisi namép piuta on uab alutas neu negara Afrika-sin, nbi ton amnemtin, uab kaesmutî—onlê uab Ingris, Prancis, Portugis ma Spanyol—lof ka mapakê fa ben on uab resmi, ala on uab he tamolok tok tuaf nâko negara non-Afrika sin. Nmuï fnekan he negara abitin Pah’úf Afrika nmuïn uab kuatuaf alutas mesê neu sin ok-okê. Talantea oras i, ala uab Afrika mesê es a-nsiapen he nanaob fungsi penting lê i. Nane eslê uab Swahili. Es onnane, onlê Lioba Moshi (2006) ntui nbi in makala[14] nak, “Amolok uab Swahili-sin a-msâ musti nanaoban mepu nèk makoet he npanat ma npromosi uab nane ntom lekleok.”

Kota Ungaran, 11–12 Funnuâ 2023

----------------------------------------------------
[1] Uab Afrika-es lê a-npoi ném nâko uab Balanda.
[2] Nane suku uf neu suku 400 lê namolok uab Bantu.
[3] In uab resmi-sin eslê uab Ingris, Prancis, ma Swahili.
[4] Ta’ét https://www.un.org/africarenewal/magazine/december-2021/swahili-gaining-popularity-globally.
[5] Ta’ét https://en.wikipedia.org/wiki/Swahili_language.
[6] Ta’ét https://www.swahilipod101.com/swahili-alphabet.
[7] Ta’ét https://en.wikipedia.org/wiki/Bantu_languages.
[8] Ta’ét http://www.glcom.com/hassan/swahili_history.htm.
[9] In es natutan Taasisi ya Uchunguzi wa Kiswahili (TUKI; Lembaga Riset Swahili) in mepu.
[10] Ta’ét https://en.wikipedia.org/wiki/Baraza_la_Kiswahili_la_Taifa.
[11] Ta’ét https://en.wikipedia.org/wiki/Chama_cha_Kiswahili_cha_Taifa.
[12] Ta’ét https://easteco.org/wp-content/uploads/2022/05/Call-for-Applications-Final.pdf.
[13] Ta’ét http://www.glcom.com/hassan/swahili_history.htm.
[14] Lê majudul “The Globalized World Languages: The Case of Kiswahili”.

Monday, February 27, 2023

Gitanjali 61, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu

Foto: https://www.amazon.in

Tupas lê nakekob liänamtasâ in matan—tuafes nahín in ném nâko mé ka? Hao, nmuî uab’anin nak in natua es nae, es kuan laisnuän abít hafô sini tnankin, es nasi nanan lê matanâ kleö nèki ‘limâ sin pinâ; nbi nae, malo ataulmataf amaet nua nâboin’ok. Nâko nae, in ném he nnek liänamtasâ in matan.

Kumanit lê natua liänamtasâ in lulun-tunan oras in a-ntúp—tuafes nahín in mahonis a-nbi mé ka? Hao, nmuî uab’anin nak in es pinâ kaämeut nâko fun’aobiaf lê a-npoe nope hauno’atkuas lê he namneuk in ninen, ma nbi nae kumanit a-nmoin nahúnu nbi nanait nâko noknokâ aniu’akum—kumanit lê natua liänamtasâ in lulun-tunan oras in a-ntúp.

Oetenê aminonit ma amalulet lê a-nbó nbi liänamtasâ ini ‘niman ma haen—tuafes nahín in nâkolô ‘ló ‘sekê a-nbi mé ka? Hao, oras in ainâ fê muinleko, oetenê nane ntam neu in nekan a-nbi manekat in misteri amalulet ma a’ét—oetenê aminonit ma amalulet lê a-nbó nbi liänamtasâ ini ‘niman ma haen.

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).

Tuesday, February 14, 2023

Neno Valentin, Neonmanekat He Tamasab Monit

Foto: https://www.inc.com

TON-TON a-nbi tanggal 14 Funnuâ, a-nbi bale namfafau, to-amfaute namnau ma nmoê fesat Valentin. Tuafin a-nmafén tabê aî selamat Valentin natuin kartu, foto, telpon, siaran radio, ma humaf bian. Me, Neno Valentin nane sâ? Ma nansâ es in matekâ nak “Neonmanekat”? Tuis i ntulun kit he tpiö hanait tahín in ném nâko mé ma nansâ es in matutan.

Neno Valentin In Piöt Ahunûsekê
Nmuî versi fauk a-ntomneu Neno Valentin in piöt.[1] Versi ese nak Neno Valentin aî Neonmanekat nane naübon nâko Santo Valentinus (unû in uispaer/pastor Katolik a-nbi Kota Roma). In ka nsiom fa Kesel Klaudius II[2] ini plenat, fun uiskesel Romawi nane ntal atoinmuinfin he nmatsaon. Nane fun sin musti njalin solalus ma masònû neu makenat a-nbi bale-bale. Masi uiskesel a-ntal matsaos nane, Santo Valentinus a-nfe berkat kabin nèki ‘kolô neu pasan feûnin. Namunit Kesel Kladius II nahín moët nane ma nhukum nâmaet Santo Valentinus nok tanggal 14 Funnuâ 270 Masehi. Es onnane, in nenômaten nane njail Neno Valentin (Valentine’s Day).

Fesat Neno Valentin a-nbi Pah-Pah
Nmulai nâko un-unû, tuafe namnau Neno Valentin nèk cara humâ-humâ ma nbi bale-bale. Natuin Wikipedia[3], tradisi sònû kartu ma hausufâ a-nbi fesat Valentin nane naübon a-nbi Pah Ingris ma oket a-nnao ntea pah amolok uab Ingris-sin a-nbi tonnatun 19. Oke-te, nbi tonnatun 20 ma 21, tradisi i ntea negara Asia-sin, onlê Singapura, Sinas, ma Korea Selatan.

Talas neu Fesat Valentin a-nbi Negara Fauk
Nbi negara fauk a-nbi pah-pinan i, fesat Valentin matalâ (mabandu) fun, natuin akuasat sin neöp, in ka nmatóm fa nok sin adat ma laistoes (Islam). Negara-sin lê a-ntal fesat Valentin eslê Pakistan, Arab Saudi, ma Iran. Sònû hausufâ, kartu ma hadia humaf bian a-nbi Neno Valentin nane matalâ a-nbi Pah Ira nâko ton 2009. Me, masi matalâ, tuafe namfau nsimo ma nlomi.

Tradisi Neno Valentin a-nbi Pah Timor
Au fêka upèn fa referensi ntomneu tradisi Neno Valentin a-nbi Pah Timor. Es onnane, au fêka nabè’ fa ‘tui mnanû a-ntomneune. Me, kalu ta’ét nâko tren global, hit nabè’ tak tradisi nane nemantea Pah Timor nâko monê. Masi unu-unû tuafe ka nmoê fa fesat Valentin, munî i tradisi i manaob a-msâ a-nbi Pah Timor, a-nbi neonsaet (nenosaen) ma neontés (nenomòfun).

Puisi-es nèk Uab Metô a-ntomneu Laismanekat
Nâko un-unû, a-nbi Eropa, nmuî puisi ntomneu laismanekat, nèk uab Prancis, Ingris mbb. Puisi-sin nane matuï nok Neno Valentin aî matuï mnanî’en ma oket masònû nok neno nane. Nbi i, au ‘bait an au puisi Metô-es a-ntomneu tema i. Puisi i lo npas neu Neno Valentin.

PUISI MANEKAT

Atuis: Yohanes Manhitu

Puisi alekot i au ‘tui je neu ba ko, au funan atanâ;
hanfuaf amasat i au uteabe neu ba ko, ameûsinet,
natuin ho es aléklalan ma afémeûsinê neu kau
nâko tabu ma leku ho mutua au nekak ametos.

Au ak puisi i naleok masi namleü nbi ho matam;
au ak hanfuaf i namás masi ho ka msinmakne
fun au ka ‘muî fa mnatû ma noinmutî aklimâ
he ‘tulû neu ko on au ‘takaf manekat kninô.

Ò au funan ma hausufâ amasat afomenit,
kaisâ a-mnek kau natuin au ‘nakak in nesan;
kaisâ a-mnek kau natuin au humak in ma’èkin;
kaisâ a-mnek kau natuin au aulnoni in mâfenan.

Asinmakat sít ma kanan hanfuaf alumat-amasat,
msiom fa puisi tukâ lê au ‘tui neu ba ko, feotnai,
henait ho meûsinme nbê piuta, ka nasnás fa.
Ò au funan amasat, mfe kau meûsinê piuta!

Yogyakarta, Funfanû 2003

Tabê Neno Valentin (Neonmanekat) nèk Uab Fauk
Pah es-es a-nmuî kun kanaf ma tabê neu Neno Valentin aî Neonmanekat i. Nbi i, au ‘moê an daftar-es neu Tabê Neonmanekat i nâko uab fauk (masusun natuin alfabet). Au ka utám fa namfafau, me 'tui anaha tabê nane èk uabin lê au uhín sinen aî fê ûnoin’ok he uhín sin.
  1. Buon San Valentino (nèk uab Italias)
  2. Feliĉan Valentintagon (nèk uab Esperanto)
  3. Felicem diem Valentini (nèk uab Latin)
  4. Feliz día de San Valentín (nèk uab Spanyol)
  5. Feliz Dia dos namorados (nèk uab Portugis)
  6. Fijne Valentijnsdag (nèk uab Balanda/Balanâ)
  7. Fröhlichen Valentinstag (nèk uab Jerman)
  8. Happy Valentine’s Day (nèk uab Ingris)
  9. Joyeuse saint Valentin (nèk uab Prancis)
  10. Loron Domin Kmanek (nèk uab Tetun Resmi)
  11. Salamat Hari Valentin (nèk uab Malayu Kupang)
  12. Selamat Hari Kasih Sayang (nèk uab Indonesia)
  13. Selamat Hari Kekasih (nèk uab Malayu Malésia)
  14. Siku ya furaha ya wapendanao (nèk uab Swahili)
  15. Tabê Neonmanekat (nèk uab Metô/Dawan)
Hantobes neu Tuis i
Tradisi Valentin lê naübon nâko Eropa nane munî i njail tradisi global fun a-ntea pah-pah masi in matalâ (mabandu) nbi negara fauk. Lo ‘tebes, ka ala fa nbi Neno Valentin hit tatón hit manekat. Me, neno mesê i namnaub ma nâbokâ kit he tpanat ma tamliab laismanekat. Nbi uab Latin, hit tahín hanfualeko, nak Omnia vincit amor (Manekat nakalab sâ-sâ ok-okê). Ma, nbi maufinu ma makenat a-nbi pah-pinan, manekat es nok es musti namlia piuta.Ω 

Kota Ungaran, 14 Funnuâ 2023
-------------------------------------
[1] Ta’ét https://www.kompas.com/tren/read/2023/02/12/080000765/sejarah-hari-valentine-yang-dirayakan-setiap-tanggal-14-februari (atuis: Nur Rohmi Aida; editor: Rizal Setyo Nugroho; maäkses nok tanggal 14 Funnuâ 2023).

Tuesday, January 31, 2023

Gitanjali 60, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu

Foto: https://www.istockphoto.com

Nbi pah-pinan kamabatas in tasi-ninen, liän’in na’èkun. Neno-tnanan lê manualeüf nane naëbon es tunan nae ma oe kaätaäs nane naslút. Nbi pah-pinan kamabatas in tasininen, liän’in na’èkun nèk kibal ma bilut.

Sin nahakeb sin uemnin nèki snaen ma sin nâbaën nèk ke tasi ‘poät. Nèk haunoö amaknenê, sin nakaon sini bnao; ma nèk kumanit, nâlaeb sin neu tasi ametak. Liän’in nâbaën nbi pah-pinan in tasi-ninen.

Sin naloën ka nahinen fa, sin ka nahinen fa polin tifkai. Amnaimmutiara nsup he naim mutiara, âsos’in a-nsaena bnao, te liän’in nabuaban fatuknutû ma nasanâ nafanî sin. Sin ka namin fa ‘maus mâkolô, sin ka nahinen fa tifkais.

Tasi naökî nèk manit ma tasi-ninen a-npin, me sab-sáb. Okî afêmaetnin a-nsín sípules kamaötâ neu liän’in, tala onlê ainaf a-nhekô in anamtas’e nbi ‘bokî. Tasi nâbaë nok liän’in, ma tasi-ninen a-npin, me sab-sáb.

Nbi pah-pinan kamabatas in tasi-ninen, liän’in na’èkun. Anislutuf a-nöinson a-nbi neno-tnanan kamalalan, bnaonin a-nleman a-nbi oe lê ka nok fa nobif, mates es kun pah taispanif ma liän’in nâbaën. Nbi pah-pinan kamabatas in tasi-ninen, nmuî èkut-tolas ânaet neu liän’in.

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).

Gitanjali 59, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu

Foto: https://pixels.com

Hao, au uhín, i ka sâ-sâ fa ala ho manekat, Ò biâ manekat—pinâ mnatû lê a-nbiul es haunoö tunan; nope apehet lê a-nnao natuin neno-tnanan, ma anîfuü afinit i nabalab kau in manikne es au ilak.

Noknok’e in pinne näum nan au matak—lê i ho hanam neu au nekak. Ho humme nabés nâko fafon, ho matme na’ét a-nsaun neu au matak, ma au nekke nleô ho haeme ben.

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).

Friday, December 30, 2022

Gitanjali 55, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu

Foto: https://www.istockphoto.com

Ho nekme fê nok ét ma ho matme fê nok peü.

Ho fêka mupèn fa hanaf ka, nak oras i hausufâ naplenat nèk in masne es katilâ sini tnankin? Mfen, oh mfen! Kaisa mufètin orse he nfin kun lum-lúm!

Nbi lalan afatû nae in panan, nbi pah nae lê a-mnesamnés kun piuta, au biâ’e ntoko nmesmés kun. Kaisâ mutoebe. Mfen, oh mfen!

Onmé kalu neno-tnanan nasnáskeut ma nâbekô nèk nenomtetû in maputun—onmé kalu snaen amnòtse nâbén in sabaulmaputû amnèkmeno—

Ka nmuî fa mlilê a-nbi ho nekam nanan ka? Nbi ho haeme in mòfun es-es, lalne in harpa lof ka napoin fa musik alumat nâko lakte in menan ka?

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).

Gitanjali 46, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu

Foto: https://mobile.twitter.com/nightsky

Au ka uhín fa nâko oras âlót mé ho òm a-mhaumák mít he mu’èuk kau. Ho manas ma kfunin ka nabè’ fa nakín ko nâko au matke talantea nabalbál.

Nbi noknokâ ma fai namfau, au utnín ho lakat ma ho amnèkhaefe nemantean au nekak ma nboin kau ka me natonon fa.

Au ka uhín fa nansâ es neno i au mointe naneô piuta, ma rasa mlilê amaneunte nfin natuin au nekak.

Onkunlê tabu némen he umót au mepu, ma au uskók natuin anin, ho mnemat amaste in fomenin kaämâtanes.

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).

Wednesday, November 30, 2022

HO MUNSAÄN MULAIL KAU BEN?*


Atuis: Jeannette L. Clariond (nâko Meksiko)

Ho munsaän mulail kau ben, ò au aok, ntomneu au nâ?
Ho msennom es au fuak nanan onlê fatu ma muheun
kau mèk pinâ oras fai nasnás kun a-nbi in nobin.

Haef ahunut nae, nbi tabu besi nbi au taik nanan,
ho mufék au hanak, me kamahanâ nane—lê a-ntanâ
nanaite in laismaneote—nabè’i tnene nâko papâ nane.

Au aok, bale amanuat-es nabia kau talantea msòpun.
Hanfuaf nane, lê nafnekan nís tuinas, tabu i naniu haunin
masi ka natoit fa ntomneu fuan. Miun man in pinan!

Atlakab neu uab Metô: Yohanes Manhitu (2022)
---------------------------------------------------
*) Au tlakab neu uab Metô i npoi es buku "CUERPO DE MI SANGRE" (Atuis: Jeannette L. Clariond; Salamanca, Spanyol: Diputación de Salamanca 2022), nabua nok au tlakab bian neu uab Indonesia, Tetun Resmi, ma Malayu Kupang.

Status Facebook Nua nèk Uab Metô (01)

 

Hanfuaf Nonô Fauk ntomneu Uab Metô

Natuin laistenab nak Uab Metô, lê a-nmuî kanaf humaf bian onlê METO, UAB ATONI PAH METO, UAB PAH METO, TIMOR, TIMORESE, TIMOL, TIMOREESCH, TIMOREEZEN, DAWAN, TIMOR DAWAN, RAWAN, ma humaf bian (sumber: taklik teu i), ka nnès fa nâko tuaf 0.75 juta (baca: nol koma juta bôhitumním) es naüabe (= namolke) (sumber: the Indonesian Heritage, Language and Literature, 1998) nbi kabupaten (distrik) teun nok dialek (logat) humâ-humâ, au utenab ak uab i musti napèn hormat ma mateab neu pah-pinan nfunamnatéf. Au 'bèt an kanaf UAB METO fun in es mapakê namfau nnèsi nbi Pah Metô. Kanaf teun lê, natuin au tenab, nebè' mapakê msâ eslê UAB ATONI PAH METO, UAB PAH METO, ma DAWAN.

Kanaf DAWAN nane kanaf “matâteme”, fun fêka tít fa tuaf es nahín (kalu au ka 'san) lekâ kanaf nane nemantea atoin-Metô sin luekkin ma in nâko mé. Tuaf aüab Labit (= Uab Indonesia) sin, natám nok atoin-Metô sin kuk, onlêhe npaek tekas BAHASA DAWAN he nlekan neu UAB METO. Au uäkâ ak atoin-Metô namfau ma atoni biakini msâ a-nkios nak kanaf DAWAN nfain-on tekas Labit neu kanaf UAB METO. Lê i nebè'i nfain alasan nansâ es tekas i mapakê a-nbi bale-bale. Lasi i nabè'i ntom nak oras tuafes a-ntek kanaf aî tekas i, tuafes aî tuafin lê namolok nokne lof nalulub neöp neu Uab Meto aî neu atoin-Metô. Natuin hanaf i, natuin au lomit, 'bèt an kanaf nua in lê i nfain on judul neu blog i, nok tuis DAWAN nbi 'takaf nabit.

Tabê ma pules nâko blog tuaf,

Yohanes Manhitu

ymanhitu@gmail.com

Yogyakarta, 14 Funboësamnuâ 2007