Sunday, July 31, 2022

Gitanjali 39, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu

Foto: https://www.pinterest.com

Nbi tabu nekaf a-nmâtaen ma nmeot, mkoenom’òm he mpoip kau mèk nekamnaut.

Nbi tabu halinat namneuk nâko monit, mkoenom’òm he mèk kau sít-es ini skeken.

Nbi tabu mepu aslutus naäitî ini slutne nbi ninê-ninê ma nkub nan kau nâko monê, mkoenom’òm meu kau, usif neu laistaäs, mèk ho dame ma snasat.

Nbi tabu au nekak atotis piuta ntok nâbesâ, maëkâ a-nbi siüf-es, mutselab main enô, au usif ko, ma mkoenom’òm mèk uisfes in upacara.

Nbi tabu sinmakat nafolob tenab nèk neknanait ma afuskukû, ò ho akninô ko, ho abeät ko, mkoenom’òm mèk ho pinam ma ho kenneno.

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).

Gitanjali 31, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu

Foto: https://timesofindia.indiatimes.com

“Atámpaän, mutonan kau, sekau es neno nae nfut ko?”

“Au tuake es a-nfut kau,” atámpâne natón.

“Au ak oinâ au nabè’ ukalab tuaf ok-okê abitin pahpinan èki ‘maus ma kuasa, ma au ‘tupû a-nbi au ume‘maus, noni lê musti mabaen neu au usif. Oras tupse nèkin kau, au ubelkok eu halâ lê maloitan neu au usif, ma uskék onnanet, au ‘bi paän, ‘bi kuk au ume-‘mause nanan.”

“Atámpaän, mutonan kau, sekau es neno nae ntao ko tainbesi amepat i?”

“Au es a-‘tut kuk tainbesi i leko-leko,” atámpâne natae. Au ak oinâ au mâtanek kaäkalte lof a-nfut natau pahpinan ma nafètin kau he uneô ka nmuî fa aäunû. Es onnane, nenô-fai au ‘pakae tainbesi i èk aipinâ ‘naek ma tutus maneunleüf. Oras namunim mepu nane nmóten ma tainbesi in lutsin namtisin ma namepanen, au uëtat tainbesi nfut natau kau ben.”

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).

Thursday, June 30, 2022

Gitanjali 30, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu

Foto: https://www.flickr.com

Atuis: Rabindranath Tagore

Au ‘més kuk es a-‘poi òm he ‘nao u’èuk ok tuaf. Me i sekau es natuin kau nbi mèsökan a’ét i?

Au ‘soe he uäibok ûko in human, me ka aen ûlóne fa.

In nafenâ afuskukû nâko naijan nèk in lakat atelos; in a-nlut au hanfuaf ok-okê nèk in hanan âlatan.

In eslê au taük an-anleüf, Usî, in ka nahín fa mae; me au umaebok kalu in nabia kau he òm eu ho nesu.

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).

Gitanjali 29, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu


Foto: ttps://www.dreamstime.com

Atuis: Rabindranath Tagore

In lê au ‘obe èk au kanak, oras i nkae ma nmeül es kênaijâpinaf i. Au ‘soen piuta he uhakeb a-‘nikfatu napún-natéf; ma lekâ ‘nikfatu i nsae ntea neno-tnanan, neno nsekal neno, au ‘folon kuk au taük amaneote nbi in hafon amèsökat.

Au ‘pas ansaoke fun a-‘nikfatu mnanû i, ma au ‘lame èk afuskukû ma snaen henatî ‘bolâ an-anleüf mesê nabala nèk kanaf i; ma fun au nekpanat ok-okê, au ‘folon kuk au taük amaneot.

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).

Tuesday, May 31, 2022

Gitanjali 10, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu

Foto: relationshipsdw.medium.com

Atuis: Rabindranath Tagore

Bale he mututab ho haeme es i ma ho mhaek kum es nae, es amâmuï’sekê, âbaûsekê, ma amnekut sin bale.

Nbi oras au uäk’ok he ubés eu ko, au ubés ka ‘tean fa kòpû, eu bale lê ho haeme nasnás a-nbin, es amâmuï’sekê, âbaûsekê, ma amnekut sini tnankin.

Telos-niät lof ka nabè’ fa nhaumák lalan lê ho mnao mutuine mpaek tuaf nekbaune in aptaisin, es amâmuï’sekê, âbaûsekê, ma amnekut sini tnankin.

Au nekke lof ka ntòp nít fa lalan neu bale lê a-nbi nae ho mubia amestin, es amâmuï’sekê, âbaûsekê, ma amnekut sini tnankin.

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).

Gitanjali 9, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu

Foto: https://stock.adobe.com

Atuis: Rabindranath Tagore

Ò Amonot, msobal he mloi kum ho aom mèk ho benam!
Ò atoin’atotis, òm he mtoit kum meu ho nesu!

Musaitan ho baut neu ini ‘niman lê a-nsutai lasi okokê, ma kaisâ a-mník on kòtin mèk nektofan.

Ho sinmakte lab-láb a-nfú nâmaet paku pinan nèki snasan.

Nane nalahî—kaisâ mait ho fétin nâko ini ‘niman alahî.
Mutaim ala sâ lê manonâ nèk manekat kninô.

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).

Saturday, April 30, 2022

Gitanjali 97, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu

Foto: https://xtremefitstpete.com

Atuis: Rabindranath Tagore

Nbi oras au ûbaë ok ko, au ka utoit ít fa ho sekau ko. Au ka uhín fa mae ma mtaus, au mointe naheun nok a-slutuf.

Nbi noknokmatê, ho lof moën mufén kau ûko tupas onlê au aokbian, ma mhel kau he aen ûko mnesat-es neu es.

Nbi neno afintin, au ka ‘sinmák fa he uhín otaf nâko ho sítin, lê ho msí neu kau. Ala au hanke es a-nsai natuin sítin, ma au nekke nbiul natuin sin irama.

Oras i, lekâ ‘baë in orse namsòpen, mnitas askeken sâne es lê i, lê a-nbolan kau? Pah-pinan, nèk in matan lê nanebton neu ho haeme, nhaek ma namkák nok ini kfun a’étin.

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).

Gitanjali 96, Nâko: Rabindranath Tagore; Atlakab neu Uab Metô: Yohanes Manhitu


Foto: https://medium.com

Atuis: Rabindranath Tagore

Nbi oras au usaitan bale i, mauthe i njail au hanfuaf he tabaitsok: ak sâ lê au ít ulali ben ka nalekonès fa.

Au ‘tamis ít oni âkolô nâko hausúfterate i, lê a-nbó nbi meûsinê amanuâsekê in fafon, ma es onnane, au upèn tetus—mauthe i njail au hanfuaf he tabaitsok.

Nbi umêbaë i lê in human manualeüf, au usòp ulail au ‘baë ben ma nbi i, au ít ulali ben, in lê kamahumâ.

Au aoke ‘temen, au haek ma ‘nimak nâtaïn fun in leöt lê ‘nimak lof ka nteane fa; ma kalu ini msòpne ném, mauthe ném—mauthe i njail au hanfuaf he tabaitsok.

Yohanes Manhitu es natlakab neu uab Metô, ma tlakab in npoi es buku Gitanjali (Sítnatas) (Yogyakarta: Diandra Kreatif, Funnimâ 2019).


Tuesday, March 22, 2022

KLEÖ NTOMNEU SASTRA KUATUAF MA IN MONIT

Foto: Diandra Kreatif (2019)

Atuis: Yohanes Manhitu

MASIT abaca natoit: Sastra kuatuaf nane nak sâ? Hit nabè’ tak sastra kuatuaf in otne nak sastra asli nâko bale-es, matuï aî mamolok (oral). Sastra matuï nane onlê puisi, cerpen, novel, ma naskah drama lê matuï nèk uab kuatuaf es. Ma sastra mamolok nane onlê né (nél), etus, 'tekâ, hanfualeko, ma humaf bian. Sastra kuatuaf nane msâ 'maus budaya lê musti mapanat ma mamliab piuta. Es onnane, musti nmuî ameput amakoet he nanaob sastra kuatuaf nane piuta natuin aktivitas humâ-humâ. Ameupsastra-sin nabè’i nmepun naikan aî nabuan.

Aim he ta’ét sastra kuatuaf in monit neno i onmé. Nbi neno i, nbi bale fauk, sastra kuatuaf fê a-nmoin nabala ma mapakê piuta nbi monit neno-neno masi ka nmuî fa tuafe namfau es a-npake. Me nbi bale bian, sastra kuatuaf nane ka napèn fa bale ben fun in masekalen nèk sastra humaf bian, lê ném nâko bale bian. Hit ta'ét tak a-nbi neno i sastra kua-tuaf musti napèn atensi nâko in amuït ok-okê ma sin musti namlilê he npake. Nbi Pah Timor, sastra kuatuaf nane nak né (nél), toni, etus, ma 'tekâ lê beï-naï sin nafinib neu kit. Nbi un-unû, Pah Timor ka nmuî fa sastra tuis fun atoin-Timor ka nmuî fa alfabet (huruf), alaha molok. Es onnane, nbi neno i susar neu kit he tapèn sastra kuatuaf lê matuï nèk uab kuatuaf, onlê uab Metô.

Lof a-nmuî tuaf es natoit neu nansâ es hit musti taneöp a-ntomneu sastra kuatuaf ma taim lalan he tpanat henait in a-nmoin piuta talantea neno amunit. Hit taneöp a-ntomneu sastra kuatuaf fun ini msâ 'maus budaya ma njail tuaf amfaut puknes in identitas. Onlê sìt, bilut, ma musik asli Pah Timor ini, sastra kuatuaf lê asli musti mapanat he nmoin nabala. Sastra kuatuaf, kalu ka mapakê fa piuta, lof kalobes mapnikan ma namneuk kun, onlê noe npik nèki. Hit lof ka tloim fa he hiti 'maus budaya lê hit beï-naï sin nabalab nani neu kit naskék namneâ nâko hiti tnanak. In he nmoin piuta ma ka namneuk fa laba, nane nâko hit kuk on apaket ma apanat uab.

Nbi munî i, hit tahín tak sastra pahbute humâ-humâ msâ nemantean kit natuin media namfafau, onlê buku, majala, tivi, radio, internet, mhb. On atoni pah moderen, hit musti taim lalan he tsiom budaya nâko monê in pengaru me musti tpanat hiti lekleok, fun sastra kuatuaf nane ‘takaf neu kit. Lof ka namás fa kalu hit tataim produk budaya humâ-humâ nâko monê me naskék hit tapnikan tain hiti. Nbi era globalisasi munî i, hit musti taneöp lekleok oras hit he tsiom pengaru global—pengaru nâko pah-pinan nfunamnatéf. Nane fun pengaru nâko monê nabè’ naleok ma haef bian ka naleok fa.

Yogyakarta, 9 Funfanû 2012

Hanfuaf Nonô Fauk ntomneu Uab Metô

Natuin laistenab nak Uab Metô, lê a-nmuî kanaf humaf bian onlê METO, UAB ATONI PAH METO, UAB PAH METO, TIMOR, TIMORESE, TIMOL, TIMOREESCH, TIMOREEZEN, DAWAN, TIMOR DAWAN, RAWAN, ma humaf bian (sumber: taklik teu i), ka nnès fa nâko tuaf 0.75 juta (baca: nol koma juta bôhitumním) es naüabe (= namolke) (sumber: the Indonesian Heritage, Language and Literature, 1998) nbi kabupaten (distrik) teun nok dialek (logat) humâ-humâ, au utenab ak uab i musti napèn hormat ma mateab neu pah-pinan nfunamnatéf. Au 'bèt an kanaf UAB METO fun in es mapakê namfau nnèsi nbi Pah Metô. Kanaf teun lê, natuin au tenab, nebè' mapakê msâ eslê UAB ATONI PAH METO, UAB PAH METO, ma DAWAN.

Kanaf DAWAN nane kanaf “matâteme”, fun fêka tít fa tuaf es nahín (kalu au ka 'san) lekâ kanaf nane nemantea atoin-Metô sin luekkin ma in nâko mé. Tuaf aüab Labit (= Uab Indonesia) sin, natám nok atoin-Metô sin kuk, onlêhe npaek tekas BAHASA DAWAN he nlekan neu UAB METO. Au uäkâ ak atoin-Metô namfau ma atoni biakini msâ a-nkios nak kanaf DAWAN nfain-on tekas Labit neu kanaf UAB METO. Lê i nebè'i nfain alasan nansâ es tekas i mapakê a-nbi bale-bale. Lasi i nabè'i ntom nak oras tuafes a-ntek kanaf aî tekas i, tuafes aî tuafin lê namolok nokne lof nalulub neöp neu Uab Meto aî neu atoin-Metô. Natuin hanaf i, natuin au lomit, 'bèt an kanaf nua in lê i nfain on judul neu blog i, nok tuis DAWAN nbi 'takaf nabit.

Tabê ma pules nâko blog tuaf,

Yohanes Manhitu

ymanhitu@gmail.com

Yogyakarta, 14 Funboësamnuâ 2007