Atoni ahèltuâ

Nâko: Yohanes Manhitu

Neu No Gabriel Manhitu 

Ho mmeup noknokâ-neonmabê;
ho lo ka msian man fa manikin;

ho lo ka msian man fa maputû;
ho ka msian mít fa ulan-manas.

Noknok’anâ ho mloi ho ‘sapâ,
msae tuâ amnanut asaib tuaminâ.
Ho mèk tuaminâ ma okê muhane

njail tuânoë aminat ma afomenit.
Ho bukae noknokâ es laukhanâ

ma tuaminâ atalus oni atpenes.

Ò, ahèltuâ, asaet tuâ amnanut.
Manse nsae te ho msâ a-msae tuâ;
manse nmòfut, ho mutét naijan.
Kaisâ musaitan mít ho tua’in!
Kaisâ musaitan mít ho ‘sap’in!

Yogyakarta, Funnuâ 2003

Fnekan ma salit feü

Nâko: Yohanes Manhitu 

Monit lof namás kalu nmuï fnekan;
monit i lof maötâ kalu nmuî neksalit.
Sekau es a-nmoin ka nmuî fa fnekan?
Sekau es a-nmoin ka nok fa neksalit?

Monit kamafnekan es monit amèsökat;
monit kamanéksalit es monit kamaötâ.
Fnekan neu monit musti mâfeü ton-ton.
Onlê a-tfaes betî âkotô ma tais alekê.

Neno i ton bônuamneë lo namsòpen;
tabu i ton bônuamhiutë nemantea ben.
Au musti upasib ma uäib leke ma lahi.
Musti ûfeü fnekan ma ukninô neksalit.

Baut ton amnat musti masanut ma mapukaï.
Lahi neno afinit musti manosê ma mafasê.
Me ‘tebes au i atoni ao’aölet ma ao’alahî kau.
Ò, Usî Amanekat, mpao ma mtiut kau piuta!

Samosir-Sumatra Utara, Funnimâ 2003

Hanfualeko mateab nèk Labit: Tfulak paku

Foto: hippiechristianchick.wordpress.com

Onlê tfulak tis paku. Artinya: “laksana memadamkan lampu”. Sesuatu yang mereda/berhenti secara tiba-tiba. Sindiran yang ditujukan kepada orang yang omongannya dibalas dengan jitu sehingga ia tidak berkutik dan diam seketika. Hal ini biasanya terjadi dalam debat atau pertengkaran. Untuk menghidari hal ini, seseorang harus selalu berpikiran jernih, bijaksana, dan memiliki tingkat kesadaran yang tinggi.

(Dihimpun, diartikan, dan ditulis oleh Yohanes Manhitu, 2008) 

Hanfualeko nèk Labit: Tapoin ‘puät nâko matak

Foto: https://healtharchives.org

Tuafe ka nabè' fa napoin kun ‘puät nâko in matan. atau Tuafe ka nabè' fa napoin kun mâlafû noko in matan. (Oekusi-Ambeno) Artinya: “orang tidak dapat mengeluarkan kotoran dari matanya sendiri”. Sebagai manusia setiap orang mempunyai kelemahan dan kekurangan. Oleh karena itu, kadang-kadang kita memerlukan orang lainuntuk membantu mengatasi kesulitan yang kita hadapi.

(Dihimpun dan ditulis oleh Yohanes Manhitu, 2008)

Abít nipu atais nanan

Nâko: Yohanes Manhitu

Nhaek ma nsonlaiton a-nbi sonaf, 
fenai abít nipu atais apnikan supat.
Oin’oef a-nsai nâko nesu hanfuaf.
Lasi nane njail oras mataf namlilê. 
Tuamenû a-nsai nâko enô molok.
Lasi i npoi nbi tabu nekaf a-nfól. 

Napan nae nsek nalail ini ‘koton,
umeke nane nseun nalail ini ‘poän.
Haunô matel a-njail molô onlê hukî.
Ete mu’ét, ‘pûpenâ naheun nok laso.
Nipu mtaus ntanús nan laismanekat.
Neu, sekau es he nsonlai neu nipu?

Kupang-Timor, Funmesê 2004

Lîfeto amasat

Nâko: Yohanes Manhitu

Fini au ít ko nbi fesat aramê;
fini au ‘huk ho ‘nimam ama’èkit;
fini au ‘kios ho matam akninô;
fini ho msai kau nbi nanait.

Lîfeto amasat…
lîfeto ama’èkit…
Me, ho sekau ko?
Mutón man kau ho kanam,
koè feot-anâ afútnekaf.

Au upnikan ho kanam amasat;
au he ‘huk ho ‘nimam ama’èkit;
au he ‘sai ho ‘nakam afomenit;
au he ‘pal ho smanam amonit.

Mnao-òm nai meu au ‘nimak nanan;
maen laba nai meu au nekak amètis;
mtam nai meu au monit abalbalat;
mho nai ma kaisâ mufètin kau
onlê au lof usaitan ko mabê i.

Yogyakarta, Funmesê 2003

Nenomatne nbolen

Karya: Yohanes Manhitu

Mèsökan ma nipu nhelsokan onlê musu akalat,

kolnin a-nluman ma nfen tabê neu meûsinê.

Sünû ma pehe fai afinit napènin anin amalulet.

Au upén neno nbol èk kumanit ma omakut.

Mauthe neno afinit i njali ‘noinâ-es neu kau,

mauthe neno feü nèk kau tetus ma nít piuta;

ma mauthe meu ma sinê uheun ok halinat

fun manas lof a-nbol piuta nbi au monit.

Musaitan fa noit kalu susre ntoman ko!

Mutoän kum ho pehe kalu lasi nsimakan ko!

Kaisâ mufinib tabu alekot kalu nemantean ko!

Kaisâ mupnikan ho Apakaet kalu mâmaus ko!

Neno abolat, amnèkifnekan neu monit feü;

neno abolat nane amnèkmeûsinê amaneot.

Sekau es ka nsinmakan fa nope akninô?

Sekau es a-nmânisin monit aklimâ?

Yogyakarta, Funboës 2003

--------
*) Puisi i in judul a-njail au antologi puisi ahunûsekê nèk Uab Metô in judul (“Nenomatne Nbolen, Puisi Uab Metô Sin Lê Mabuab”, Genta Press, 2009).

Puisi manekat

Nâko: Yohanes Manhitu

Puisi alekot i au ‘tuije neu ba ko, au funan atanâ;

hanfuaf amasat i au uteabe neu ba ko, ameûsinet

natuin ho es aléklalan ma afémeûsinê neu kau

nâko tabu ma leku ho mutua au nekak ametos.

Au ak puisi i naleok masi namleü nbi ho matam,

au ak hanfuaf i namás masi ho ka msinmakne

fun au ka ‘muî fa mnatû ma noinmutî aklimâ

he ‘tulû neu ko on au ‘takaf manekat kninô.

Ò, au funan ma hausufâ amasat afomenit.

Kaisâ a-mnek kau natuin au ‘nakak in nesan,

kaisâ a-mnek kau natuin au humak in ma’èkin;

kaisâ a-mnek kau natuin au aulnoni in mâfenan.

Asinmakat sít ma kanan hanfuaf alumat-amasat,

msiom fa puisi tukâ lê au ‘tui neu ba ko, feotnai,

henait ho meûsinem a-nbê piuta, ka nasnás fa.

Ò, au funan amasat, mfe kau meûsinê piuta!

Yogyakarta, Funfanû 2003

Atukus sin neno mnanû

Taklik teu i he ta'ét foto i in sumber.

Neu atúkmuîtin nbi Timor

Oras manse fê natból onnanet,
bijae molô tuke mesê naslutun
nasaitan paän, nnaon neu amonet,
sin bale he nsabat ma nitan manas.

Liänmone tuaf teun natúk bijaenin i
ma nèk sin neu mnesat amanuat es
lê naheun nok hun makukê amliat:
mnahat aminat neu bijae matukû.

Lekâ bijaenin i fê naheun sin taikin,
atuksin a-nbèt nan hau uü mesê
nok mafô alekot he nasnás nabuan.
Etus, nuün, manit naheun amonet.

Tabu manas nemantean sin fufkin,
atuksin nèk sin bijaenin neu oe
he naneuk meno ma ‘puse asait.
Muït matukû ninun nâko noe asait.

Kalobes noe akninô masaitanen
fun meno ma ‘puse nasaitan aof.
Mnesat manuan fê a-npao akisot.
Atukus ma bijaenin nlulun neu nae.

Orse nsek oras, menite nsek menit,
nenomatne alakleö he nkoenonkun.
Nasaitan atuksin ma sin bijaenin.
Neu kalobes fai he nkoenonnémen.

Lakat mesê, naheun nok nekmalinat,
feku alumat nanát bijaenin neu paän.
Tabu ma neno mnanû namsòpen.
Nokâ noknokâ sin na’èkun ntènin.

Kupang-Timor, Funnuâ 2004
Yohanes Manhitu in tuis