Wednesday, October 30, 2013

“Bahasa Indonesia” nane Naübon nâko Uab Melayu


Yohanes Manhitu in tuis

Feës-feës hit lof tatoit nansâ es nâko uab amfafaut a-nbi Nusantara i, ala uab Melayu es mapilî ma namunit mastandar he njail Bahasa Indonesia”. Totis i ka feü fa, fun haef namfafau ben  tuafe natoit he nahín motif sâ es a-nmoê uab lê unû mapakê ala nbi suku es nnanaot a-njail uab neu negara naek es. He tahín maneö, hit ta’ét tafanî uab Melayu in sejara nbi Pah Indonesia in monit. Nbi Funan Uab (Bulan Bahasa) Funboës ton i, aim he tkios tafanî uab Indonesia in piöt ma in monit talantea neno i he kaisâ tapnikan. 

1. Apaket ma Distribusi 
Uab Indonesia mapakê es Indonesia, Timor Neonsaet (Timor-Leste), ma negara bian, nès-nès a-nbi bale lê atoin-Indonesia namfau natuan esan. Nâkokoba msâ, uab Melayu Mnanû (Melayu Tinggi) mapakê a-nbi sonaf nua —Sonaf Riau ma Sonaf Malaka (Malaysia)—on uab resmi. Nbi neno amunit, dialek humaf nua’in i napènin pengaru naek nâko uab Inglés ma Belanda — uab lê kaesmutî aplentin a-npake nbi pah apaek-uab Melayu. Munî i, nmuî radio pah-bute namfau onlê BBC ma VOA es a-npaek uab Indonesia nbi sin siaran neu bale-bale, ma nhanua uab i in pengaru. 

2. Piöt ma Etus 
Uab Indonesia nane uab nasional ma resmi nbi Pah Indonesia. Uab i mastandar nâko uab Melayu, uab lê a-nbi tonnatun fauk-fauk a-njail lingua franca a-nbi Nusantara. Ahínmolkin nak uab Melayu i ném Malayu Mnâ (Melayu Tua). Fautmatuï Kedukan Bukit natonan kit nak Imperium Sriwijaya npaek Melayu Mnâ nâko tonnatun 7. Fautmatuï nbi Pah Jawa msâ natón onnane, nak uab Melayu lo mapakê ló ben.

Nbi oras Indonesia naim lalan he njail negara merdeka onnanet liämunif puknes nabuan ma nsupan he nekaf mesê-ansaof mesê nmeup nabuan henait Indonesia njail pah merdeka, kaisâ nabés neu Kaesmutî. Sin supat aî mantaën nane matekâ nak Munif sin Supat” (Sumpah Pemuda), lê mamoëk a-nbi Batavia (munî i Jakarta) nbi ton 1928. Nbi ton 1945, oras Indonesia nmoê nalail in proklamasi on negara merdeka es, natuin inspirasi amepat nâko supat nane, uab Indonesia in status masaeb ma njail uab resmi. 

3. Status a-nbi Pah Indonesia 
Pasal 36 nâko Indonesia in Konstitusi (UUD 1945) natonan kit nak Negara Indonesia in uabe eslê uab Indonesia (Bahasa Negara ialah Bahasa Indonesia). 

4. Sumber Hanfuaf 
On uab resmi ma nasional, uab Indonesia nparlú he mapakê a-nbi tobe in monit, kalu nabè’, nâko urusan umenanan talantea konsep hine amnanut, onlê filsafat. Es onnane, uab i nparlú he nâmau nok hanfuaf humâ-humâ. Lo alakleö ka nmuî fa uab a-nbi pah-pinan i es ka nait fa hanfuaf nâko uab bian he nâmau. Uab Indonesia msâ onnane. Ntomneu lasi i, Kamus Naek Uab Indonesia (Kamus Besar Bahasa Indonesia) natón nak uab Indonesia mâmauben nèk hanfuaf humâ-humâ nâko uab Sanskerta, Jawa Mnâ (Jawa Kuno), Sinas, Portugés, Belanda, Inglés, Prancis, mhb. Munî i, hanfuaf namfafau mamnaitî nâko uab Inglés, nane nès-nès neu istila teknologi. Lof namfau ntèn es he matamâ neu uab nasional i. 

5. Uab Indonesia nbi Monit Neno-neno 
Nbi monit neno-neno, nès-nès a-nbi umenanan, tob Indonesia ka npaek fa versi resmi, lê ala mapakê a-nbi situasi resmi, onlê a-nbi skol aî kantor. Nbi bale namfau, tuafe namolok in uab kuatuaf (bahasa daerah), ma kalu nparlú, lê in a-npaek uab Indonesia/Labit. Ala nbi kota ‘naek, lê tuafe namfafau nâko bale humâ-humâ natua nbin. 

6. Uab Indonesia he Njail Uab Internasional
Nbi ton fauk afinit i, nmuî diskusi namfau ben a-ntomneu uab Indonesia in kans he njail uab internasional. Tob Indonesia nabè’ nafnekan onnane fun uab Indonesia lo nsiapen he mapakê on nete komunikasi nbi pah-pinan amanuat i.

Nâko tuis palpalê i, hit a-tkios ma tahín uab Indonesia in naot ma monit, nâko uab Melayu talantea njail uab nasional, ma namunit nafinbon he njail uab internasion. Uab es-es a-nbi pah-pinan i nmuîn in piöt ma in etus. Uamnanû neu uab Indonesia lê funan i (Funboës) njail topik neu molok ma diskusi humâ-humâ a-nbi kuan ma bale.

Yogyakarta, 9 Funboës 2013

No comments:

Hanfuaf Nonô Fauk ntomneu Uab Metô

Natuin laistenab nak Uab Metô, lê a-nmuî kanaf humaf bian onlê METO, UAB ATONI PAH METO, UAB PAH METO, TIMOR, TIMORESE, TIMOL, TIMOREESCH, TIMOREEZEN, DAWAN, TIMOR DAWAN, RAWAN, ma humaf bian (sumber: taklik teu i), ka nnès fa nâko tuaf 0.75 juta (baca: nol koma juta bôhitumním) es naüabe (= namolke) (sumber: the Indonesian Heritage, Language and Literature, 1998) nbi kabupaten (distrik) teun nok dialek (logat) humâ-humâ, au utenab ak uab i musti napèn hormat ma mateab neu pah-pinan nfunamnatéf. Au 'bèt an kanaf UAB METO fun in es mapakê namfau nnèsi nbi Pah Metô. Kanaf teun lê, natuin au tenab, nebè' mapakê msâ eslê UAB ATONI PAH METO, UAB PAH METO, ma DAWAN.

Kanaf DAWAN nane kanaf “matâteme”, fun fêka tít fa tuaf es nahín (kalu au ka 'san) lekâ kanaf nane nemantea atoin-Metô sin luekkin ma in nâko mé. Tuaf aüab Labit (= Uab Indonesia) sin, natám nok atoin-Metô sin kuk, onlêhe npaek tekas BAHASA DAWAN he nlekan neu UAB METO. Au uäkâ ak atoin-Metô namfau ma atoni biakini msâ a-nkios nak kanaf DAWAN nfain-on tekas Labit neu kanaf UAB METO. Lê i nebè'i nfain alasan nansâ es tekas i mapakê a-nbi bale-bale. Lasi i nabè'i ntom nak oras tuafes a-ntek kanaf aî tekas i, tuafes aî tuafin lê namolok nokne lof nalulub neöp neu Uab Meto aî neu atoin-Metô. Natuin hanaf i, natuin au lomit, 'bèt an kanaf nua in lê i nfain on judul neu blog i, nok tuis DAWAN nbi 'takaf nabit.

Tabê ma pules nâko blog tuaf,

Yohanes Manhitu

ymanhitu@ymail.com

Yogyakarta, 14 Funboësamnuâ 2007