Wednesday, January 16, 2008

Rabindranath Tagore (1861-1941): Biografi Palâ nèk Uab Metô (Dawan)


Foto i mamnaitî nâko situs internet.


RABINDRANATH TAGORE [rəˈbindrəˈnɑt ˈtɑɡɔr] (1861–1941) mahonis a-nbi Kalkuta (munî i Kolkota), India, nok tanggal 7 Funnimâ 1861, India in am’úf neu sastra moderen. Natuin in tuisin, in a-nfe lalan neu kanan atuis a-nbi Pah India nâko uab kuatuaf ok-okê (Pah India nmuî uab ± 352 nok logat juta nifun-nifun, Le Magazine littéraire. No. 462, Funtenû 2007), msâ neu atuisin a-nbi Pah Kaesmutî (Barat). Nbi ton 1913, in a-njail atuis ka-Eropa ahunut lê napèn hadia Nobel Sastra fun in banit puisi matlakab[1] lê majudul Gitanjali (Metô: Sít Tnatas; Ingris: Song Offerings; Prancis: L’Offrande lyrique[2]). In puisi namfau ‘sekê matuï nèk uab Bangla (aî uab Bengali, mapakê nabala es India ma Bangladés) ma namunit masonî neu uab Ingris—uab kaesmutî lê mapakê piuta es India. Ka ala fa puisi nmés, ini msâ a-ntui prosa namfau nèk uab Ingris. Hanfuaf Ingris sin lê mapakê a-nbi antologi i namfau es papmesê nok abitin Sulat Kninô King James Version (lê Usif James I a-ntoit he matlakab ma mapakê a-nbi Krè/Klei Anglikan).

Masi ném nâko umênakaf âmaut, Rabindranath ka nsimakan fa skól resmi. Nbi in monit, in ka nasòp nít fa skól resmi. Me in talenta neu sastra lo ‘naek, namlia, ma nafua ‘tebes. In puisi palmelu (ahunûsekê) matuï oras in fê ton 8, ma in puisi nmulai ntam neu publikasi oras in fê ton 14 (boësamhá). In a-nmatsao nbi ton 1883, ma nfin ton hiut onnane (1890), in natua nbi Bengal Neonsaet (munî i Pah Bangladés). Ma nbi ton 1901, in nasaitan bale nane ma natua nbi Santiniketan, nane es Bengal Neontés. Nbi bale nane, in nahakeb kun universitas-es, kanne Visva-Bharati, nbi ton 1918. Skolânaek nane manaob natuin prinsip humanisme (prinsip neu loitan mansiane in monit). Nbi ton fauk-fauk in nanan, in a-nsutai susar ‘naek fun in fé, in amaf, in anmone ma anfeto nmaet nasaitne. Nbi oras nane, ini msâ nok Mahatma Gandhi (pahlawan nasional-es nâko India) ntulun mâtanê to(b) India ok-okê he nafètin sin pah manekat nâko atoin-Ingris sin plenat kolonialhe njail pah merdeka. Gurudeva (Guru mapules) i nasaitan pah-pinan nok tanggal 7 Funfanû 1941 a-nbi Kalkuta.

Rabindranath lo atuis ahinet ma amakoet lê namlileb Pah India (Bhārat Gaṇarājya[3]) ma pah-pinan in nekan nèk mepu amasat humâ-humâ. In napoin kun meupsastra namfafau: puisi volume 60 (natámnok bian neu liän’in), novel 13, ma eutpalâ (cerpen) alakleö he ntea 100, tuidrama 150. Ka ala fa nane, ini msâ es a-ntui sít (himne) nasional nonô nua (onlê hiti, Indonesia Raya, aî abitin Timor-Leste sini, Pátria) neu pah (negara) nua: India ma Bangladés. Namunit in nanaob in sinmakat bian neu meuplukis (gambar), ma njail alukis (pelukis). Es onnane, in ka ala fa ameupsastra uf lê pah-pinan i nahine ma npules fun in banit, me ini msâ atuisít ahinet ma alukis alekot. In lo atoni nok hine namfau (Ingris: polymath) lê natonon nèk mepu amasat ma maüpâ. 

Gurudeva i ikon (‘takaf) neu Pah India in budaya, nès-nès neu sastra. Masi nasaitan nalail pah-pinan, in banit amtisit lê mabelak ma mapanat lekleok nane atoni namfau ntae ma oket a-ntui nafanî nèk uab bian, onlê oras i nèk Uab Metô. Ma nâko Pah India, masaf ma mlilê nâko Tagore in mepu ntea ma natua bale namfafau nbi pah-pinan i nèk uabe humâ-humâ. In lo mapules!


[1] Tagore nmés kun es natlakab in banit Gitanjali (ok-okê puisi nonô 103) nâko uab Bengali neu uab Ingris a-nbi ton 1912. In na’úb mepu tlakab puisi i nbi Shelaidaha (munî i es Bangladés), oras in namén ma fêka nnao fa neu Pah Ingris. Namunit banit nane napèn simot alekot a-nbi Pah Ingris. Ma atuipuisi makanâ-es nâko Pah Irlándia—kanne William Butler Yeats (1865–1939)—es a-ntui hantòpus (introduction) alekot neu tlakab Gitanjali (1912).
[2] Versi Prancis (1917) in judul ‘naek. André Gide (1869–1951)—ahínsastra Prancis makanâ-es ma asiomhadia Nobel Sastra ton 1947—es natlakbe.
[3] Pah India in kanan resmi nèk uab Sanskerta (nane nak Republik India).

*) Tuis i manibun ma matuï mafanî neu Uab Metô nâko sumber humâ-humâ. Tuis i lof a-npoi nbi buku Gitanjali (Sít Tnatas) versi Ingris-Metô. In versi Metô (puisi nonô 103) nane au, Yohanes Manhitu, es utlakab sin, ma ufnekan he tlakab i njail buku laba.

No comments:

Hanfuaf Nonô Fauk ntomneu Uab Metô

Natuin laistenab nak Uab Metô, lê a-nmuî kanaf humaf bian onlê METO, UAB ATONI PAH METO, UAB PAH METO, TIMOR, TIMORESE, TIMOL, TIMOREESCH, TIMOREEZEN, DAWAN, TIMOR DAWAN, RAWAN, ma humaf bian (sumber: taklik teu i), ka nnès fa nâko tuaf 0.75 juta (baca: nol koma juta bôhitumním) es naüabe (= namolke) (sumber: the Indonesian Heritage, Language and Literature, 1998) nbi kabupaten (distrik) teun nok dialek (logat) humâ-humâ, au utenab ak uab i musti napèn hormat ma mateab neu pah-pinan nfunamnatéf. Au 'bèt an kanaf UAB METO fun in es mapakê namfau nnèsi nbi Pah Metô. Kanaf teun lê, natuin au tenab, nebè' mapakê msâ eslê UAB ATONI PAH METO, UAB PAH METO, ma DAWAN.

Kanaf DAWAN nane kanaf “matâteme”, fun fêka tít fa tuaf es nahín (kalu au ka 'san) lekâ kanaf nane nemantea atoin-Metô sin luekkin ma in nâko mé. Tuaf aüab Labit (= Uab Indonesia) sin, natám nok atoin-Metô sin kuk, onlêhe npaek tekas BAHASA DAWAN he nlekan neu UAB METO. Au uäkâ ak atoin-Metô namfau ma atoni biakini msâ a-nkios nak kanaf DAWAN nfain-on tekas Labit neu kanaf UAB METO. Lê i nebè'i nfain alasan nansâ es tekas i mapakê a-nbi bale-bale. Lasi i nabè'i ntom nak oras tuafes a-ntek kanaf aî tekas i, tuafes aî tuafin lê namolok nokne lof nalulub neöp neu Uab Meto aî neu atoin-Metô. Natuin hanaf i, natuin au lomit, 'bèt an kanaf nua in lê i nfain on judul neu blog i, nok tuis DAWAN nbi 'takaf nabit.

Tabê ma pules nâko blog tuaf,

Yohanes Manhitu

ymanhitu@ymail.com

Yogyakarta, 14 Funboësamnuâ 2007